Himaye-i Etfal Cemiyeti – Çocuk Misafirhanesi Talimatnamesi
Osmanlı Devleti Trablusgarp, Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşları sonrasında savaşa gidenlerin geride bıraktıkları kimsesiz çocukların bakım sorunuyla karşı karşıya kalmıştır.
Osmanlı Devleti yaşanan savaşların yaralarını sarmak ve korunmaya muhtaç çocuklara bakmak amacıyla, II. Abdülhamid döneminde Darülhayr-ı Ali, daha sonra İttihat Terakki döneminde ise Darüleytam’ları (yetim yurtları) açmıştır.
Korunmaya muhtaç çocuklar sorununu çözmek amacıyla 6 Mart 1917 yılında Galatasaray Yurdunda toplanan 20 kişilik merkez heyeti Himaye-i Etfal Cemiyetini kurmuştur.
Birinci Dünya Savaşının sürdüğü dönemde, cepheden toplanan çocuklar Harbiye Mektebinde bakılmaktadır. Himaye-i Etfal Cemiyetinin Harbiye Nezareti ile yaptığı görüşme sonrasında bir miktar ödenek ayrılarak bu çocukların Himaye-i Etfal Cemiyetince bakılması kararı alınır. Bunun üzerine Himaye-i Etfal Cemiyetinin ilk misafirhane çalışması 28 Kasım 1917 yılında gerçekleştirilmiştir.
Arkasından 1918 yılında 91 maddelik “Himaye-i Etfal Cemiyeti Çocuk Misafirhanesi Talimatnamesi” hazırlanır.
Sekiz bölümden oluşan Çocuk Misafirhanesi Talimatnamesinin birinci bölümünde personelin görevleri tanımlanmış olup, bu bölümde 57 madde yer almıştır. Memurin ve Müstahdemin başlığı altında toplanan bu bölümde; müdür, katib, tabib, anbar ve depo memuru, mubassır, mürebbiye, hastabakıcı, yatakhane memuresi, çamaşırcı, gece bekçisi, gece nöbetçileri, hizmetçiler, sofracılar, kapı memuru ve aşçının görevleri madde madde tanımlanmıştır.
İkinci bölümün yeraldığı 58. Madde’den 61. Madde’ye kadar çocukların misafirhaneye kayıt ve kabulünün nasıl yapılacağı belirtilmiştir.
- Madde’den 66. Madde’ye kadar olan üçüncü bölüm, “Tevdi-i Etfal Muamelatı Beyanındadır” başlığı altında toplanmış olup, bu bölümde evlatlık verilecek çocuklar ve misafirhaneye alınacak çocuklar hakkındaki incelemeler, sicil defterlerinin tutulması ve misafirhane müdürünün sorumluluğu işlenmiştir.
Dördüncü Bölüm, 67 ve 71. maddelerden oluşmuş, bu bölümde misafirhaneden çocuk alanların görevleri sıralanmıştır. Çocukların firar veya terk durumlarında nasıl yol izleneceği ve polis soruşturması sonrasında ihmal görülmesi halinde çocukların misafirhaneye dönüş konuları ele alınmıştır.
Himaye-i Etfal Cemiyeti Çocuk Misafirhanesi Talimatnamesinin beşinci bölümünde teftiş konusu işlenmiştir. 72’den 76. maddeye kadar maddelerin yer aldığı bölümde misafirhanedeki çocukların yönetim ve genel durumuyla ilgili teftişlerin nasıl yapılacağı, aileye veya müesseseye verilen çocukların korunmasıyla ilgili işlemler aktarılmıştır.
77 Madde’den başlayarak 84. Madde’ye kadar süren altıncı bölüm “Umur-i İnzibatiye” başlığıyla işlenmiş olup, bu bölümde misafirhanede görevli personelin sorumlulukları, izin durumları yer almıştır.
Misafirhane Talimatnamesinin yedinci bölümü 85. Madde’den başlamış ve 88. Madde’ye kadar sürmüştür. Misafirhanede görevli personele ve bakılmakta olan çocuklara ne kadar yemek verileceği, yemek tabelalarının hazırlanırken nasıl bir yol izlenmesi gerektiği yer almıştır.
Sekizinci ve son bölümde misafirhanedeki çocukların giyim konusu yer almıştır.İdare merkezince gönderilen giysilerin nasıl dağıtılması gerektiği 89-90 ve 91. maddelerde işlenmiştir.
Himaye-i Etfal Cemiyeti Çocuk Misafirhanesi Talimatnamesi’nden anlaşılacağı gibi, konular tüm detaylarıyla incelenerek maddeler haline getirilmiştir. Özellikle evlatlık ve çırak olarak verilecek çocukların durumunun vurgulanması ile bu çocuklara yönelik hizmetlerin yerine getirilmesi sırasında yapılacak kontrollerin çocukların yemeklerinin nasıl hazırlanması gerektiği, ziyaretçilerin belirli saatlerde kabulü, çocukların uyku ve dinlenme saatlerinin düzenlenmesi konuları Misafirhane Talimatnamesi’nin en dikkat çekici konuları arasında yer almaktadır.
