Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu Aşevleri
‘’Çocuk bir memleketin ruhudur, istikbalidir. Hayat onun üzerine kurulur, istikbal onun aldığı terbiye ile kuvvet bulur.Dünyanın her yerinde çocuğun bir vatan, vatanın bir çocuk olduğu kabul edilmiş, muhtelif çocuk ocakları, çocuk bakım yurtları açılmış, kimsesiz, fakir çocuklar himaye edilmiştir. Memleketimizde bu kuvvetli adım ilk defa 1917 senesinde atılmış ve bir Himaye-i Etfal Cemiyeti teşkil edilmiştir.’’
30 Haziran 1921 yılında Atatürk’ün destekleriyle Ankara’da kurulan Himaye-i Etfal Cemiyeti genç cumhuriyetin çocuk politikasını oluşturmasını çok önemli görevler üstlenmiştir. Himaye-i Etfal Cemiyeti “aşevleri” cumhuriyete sağlıklı kuşaklar yetiştirmek amacıyla uygulamaya sokmuştur.
22 Nisan 1929 yılında çıkarılan ‘’Halk‘’ dergisinde çocukla ilgili düşünceler kısaca bu şekilde özetlenmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarına baktığımızda Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu’nun yanısıra Kızılay ve Türk Hava Kurumu’nun da (THK) önemli görevler üstlendiklerini görürüz. Bu kuruluşlarımız yıllar boyunca dayanışma içerisinde faaliyetlerini yürütmüştür. Geçmişte, depremlerde, Kıbrıs Pulu’nun dağıtımında, aşevlerinin açılmasında vb. faaliyetlerde yürütülen ortak çalışmalar günümüzde de sürdürülmektedir. Kurban derilerinin gelirlerinin paylaşımı, Kızılay’ın korunmaya muhtaç çocuklara kamp olanağını sağlaması, Türk Hava Kurumu‘nun korunmaya muhtaç çocuklara model uçak, paraşüt kursu vermesi gibi çalışmalar, günümüzde uygulanan işbirliği çalışmalarından birkaçıdır.
Cumhuriyet döneminin gönüllülük esasıyla yola çıkan, devlet politikasına yardımcı olmayı amaçlayan üç kardeş kuruluşu, işleyiş, hizmetler, örgüt yapısı ve yaşamıyla istikrarlı tablo çizmişlerdir.
Bu yazımızda Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu’nun aşevleriyle ilgili çalışmalarını aktarmaya çalışacağız. Aşevleri deyince aklımıza ilk önce Kızılay gelmekle birlikte, bu alanda TÇEK’nun önemli çalışmalar yaptığı görülmektedir. TÇEK Tüzüğünün (1951) 4. Maddesi (l) bendinde; “Fakir okul çocuklarına okuma yazma araç-ları, giyim eşyası sağlamak ve bunların beslenmeleri için aşevleri, öğrenci sofraları vücuda getirmek” ifadesi yer almaktadır. Bulduğumuz iki ayrı kaynakta aşevlerinin sayısı birinde 42, diğerinde ise 38 olarak gösterilmektedir. 1946 – 1947 İş ve Hesap raporlarında 38 aşevinin bulunduğu, TÇEK toplam giderinin 982.944.95 TL olduğu, iaşe (aşevi) giderinin toplam 14.528.07 TL. olduğu belirtilmektedir. Rakamlardan da anlaşılacağı üzere TÇEK‘nun giderlerinin kabaca % 1.5’i aşevi giderlerine ayrılmıştır.
Kaynaklarda aşevlerinin açılış amacı; “Gıdasızlık, yoksulluk, felaket dolayısıyla çocuklarda fizyolojik sefalet göze çarpacak kadar ilerlemiş yerlerde açılır. Gündüz bakımevi açılamayan yerlerde çocukları kurtarmak için aşevleri açılabilir; yoksul ve cılız çocuklarla sıcak yemek bulamayan fakir talebeye sıcak yemek ve çorba verilmeye çalışılır.” olarak ifade edilmiştir.
TÇEK‘nun aşevleri ile imaretleri karıştırmamak gerekir. Kaynaklarda aşevlerinin yoksul ve cılız çocuklarla sıcak yemek bulamayan fakir talebeye öğlen ve akşamları sıcak yemek ve çorba vermeyi amaçladığı, aşevlerinin belediyenin, mektep öğretmenleri ile hayır ve şefkat sahiplerinin yardımıyla az masrafla kurulabileceği, senenin yedi sekiz ayında çalışabileceği belirtilmiştir. Özetle, TÇEK aşevlerinin çocuk ve öğrencilere hizmet vereceği, öğrenim döneminde açık olacağı, hiç bir zaman imaret olarak düşünülmemesi gerektiği önemle vurgulanmıştır.
Aşevleri için özel ve geniş tesise gerek olmadığı, temiz barakalarda kurulacak mutfakta, bir idareci ve iki aşçının yeterli olacağı, buralarda ısraftan kaçınılarak düzen ve temizliğe çok dikkat edilmesi gerektiği belirtilmektedir.
1948 yılında yayınlanan bir kaynakta (TÇEK Merkez ve Kollarına Mahsus Çalışma Talimatnamesi, 1948) Ankara’da Ekim’de başlayıp, Haziran ortalarına kadar çalışan bin çocuk kapasiteli aşevinin çalışmalarının çok olumlu bir şekilde yürütüldüğü belirtilmektedir.
