Dr. Fuat Umay
Mehmet Fuat (Umay) 24 Şubat 1885 yılında Kırklareli’nde doğmuştur. İlk ve ortaokulu Kırklareli’nde, liseyi Edirne’de bitirmiş, 1910 yılında ise İstanbul Tıp Fakültesinden mezun olmuştur. İlk görev yeri olan Tırnovacık Kazası Belediye Tabipliği görevine 2 Temmuz 1910 tarihinde başlamıştır. Balkan Harbi sırasında bölgedeki Askeri Hastanede görev yaptı. Harp sonrası 28 Ağustos 1913’te Kırklareli Belediye Tabipliğine getirildi. Burada Himaye-i Etfal Cemiyeti Kırklareli Şubesinin ve Müdafa’a-i Milliye Cemiyetinin kuruluşlarında görev aldı. Daha sonra Bolu Hükümet Tabipliğine atandı. 1920-1923 döneminde Milli Mücadele’ye katılarak Türkiye Büyük Millet Meclisinde Bolu Milletvekili olarak görev yaptı. 1923-1950 dönemlerinde Kırklareli Milletvekili olarak görev yaptı.
Soyadı Kanunu ile, Türk çocuklarına verdiği hizmetten dolayı, eski Türk dilinde çocukların koruyucusu ruh anlamındaki “Umay”a atfen, Atatürk tarafından kendisine Umay soyadı verildi.
Dr. Fuat Umay 30 Haziran 1921 tarihinde kurulan Himaye-i Etfal Cemiyetinin kurucuları arasında yer almış ve uzun süre Genel Başkanlık yapmıştır. Dr. Fuat Bey, Bolu Milletvekilliği sırasında Himaye-i Etfal Cemiyetine gelir getirici birçok çalışmanın adımını atmıştır. Bolu Milletvekili Dr. Fuat, Tunalı Hilmi, Üsküdar Milletvekili Neş’et, İzmir Milletvekili Yunus Nadi, Sivas Milletvekili Vasıf, Karahisar-ı Sahib Milletvekili Ali beyler Büyük Millet Meclisine, 4 Şubat 1922 tarihinde teklifte bulunarak; Posta, Telgraf ve Telefon Müdüriyet-i Umumiyesi’nin mektup zarfı, kartlar ve kartpostallarına birer kuruş zam yapılarak gelirinin Himaye-i Etfal Cemiyetine bırakılmasını istemişlerdir. Teklif Encümen’de reddedilmiş, daha sonra söz alan Mersin Milletvekili Selahaddin Bey’in kanuna gerek olmadığı, konunun tavsiye kararı ile çözümlenebileceğini belirtmesi üzerine, Posta ve Telgraf Müdüriyet-i Umumiyesi’ne tebliğ edilmiştir.
Dr. Fuat Umay, siyasi yaşamı sırasında Himaye-i Etfal Cemiyetine gelir getirmesi amacıyla, birçok teklifi Büyük Millet Meclisine getirmiştir. Bunlardan başlıcaları şunlardır;
- -Himaye-i Etfal Cemiyetinin Posta Ücretlerinden Muaf Tutulması Hakkındaki Teklif: 16 Ocak 1922’de verilen teklif Büyük Millet Meclisinde 26 Kasım 1923’de çıkarılan Posta Kanunu ile yürürlüğe girmiş ve Himaye-i Etfal Cemiyeti posta ücretlerinden muaf tutulmuştur.
- -Ankara Şengül Hamamı Caddesindeki Bir Arsanın Himaye-i Etfal Cemiyeti’ne Bırakılması Hakkındaki Teklif: Dr. Fuat Bey ve doksan altı arkadaşının verdiği teklif ile, devlete ait Numune Mektepleri karşısındaki (SHÇEK Genel Müdürlüğünün şuandaki yeri) beş bin metre karelik arsanın Himaye-i Etfal Cemiyetine bağışlanması 3 Mart 1925 tarihinde yasalaşarak yürürlüğe girdi.
- Himaye-i Etfal Cemiyetinin Damga Vergisinden Muaf Tutulması Hakkındaki Teklif; Dr Fuat Beyin verdiği 17 Mart 1926 tarihli teklif, 21-22 Haziran 1926 tarihinde görüşüldü ve 4 Nisan 1917 tarihli Hilal-i Ahmer Cemiyetine vergi muafiyeti tanınan yasa ile ilişkilendirilerek kabul edildi. Cemiyetin Damga Vergisinden doğan borçları ve cezaları af kapsamına alındı.
- Himaye-i Etfal Cemiyetinin Gelirlerini Arttırmak Maksadıyla Para ile İşleyen Otomatik Makinaların İmtiyazının Alınması Hakkındaki Teklif; Dr. Fuat Bey cemiyetin gelirlerini arttırmak amacıyla, para ile işleyen otomatik tartı aletleri ve birtakım eşyaları otomatik olarak müşterilere sunan makinaların işletme hakkının Himaye-i Etfal Cemiyetine verilmesi için 8 Ekim 1930 tarihinde Büyük Millet Meclisine teklif sundu. Yasa 26 Mart 1930 tarihinde görüşüldü ve 1 Nisan 1930 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi. Yasa ile, Kurum’a, otomatik makinaların ülkemize getirilmesi ve onbeş yıl süre ile Himaye-i Etfal Cemiyetince işletilmesi hakkı tanındı.
- Lunaparklar Tesisi ve İşletmesi İmtiyazının Alınması Hakkındaki Teklif; Dr. Fuat Bey ve dört arkadaşının hazırladığı teklif ile lunapark ve bu tür işletmelerinin Himaye-i Etfal Cemiyetince işletilmesi teklifi Büyük Millet Meclisine 1928 yılında sunuldu. Teklif Meclis tarafından reddedildi.
- Çocuk Bayramı Münasebeti ile Şefkat Pulu Kullanılması Hakkındaki Teklif; Dr. Fuat Bey ve dokuz arkadaşı 9 Nisan 1932 tarihinde Meclis Başkanlığına teklifte bulunarak, 20-30 Nisan tarihleri arasında mektup ve telgraflara “Çocuk Şefkat Pulu” yapıştırılmasını istedi. 11 Nisan 1932 yılında kabul edilen yasa ile uygulama yürürlüğe girdi.
Dr. Fuat Umay tarafından, çocuklara yönelik olarak; Çocuk Vergisi İhdası Hakkında Teklif, Çocukların Umumi Filmlere ve Tiyatrolara Gitmelerinin Men’i Hakkındaki Teklif, Çocukların İçki ve Tütün Kullanmalarının Men’i Hakkındaki Teklif, Büyük Millet Meclisine sunulmuş, bu teklifler kabul görmemiştir. Fuat Umay, bunlar dışında başta sağlık konuları olmak üzere birçok teklifi hazırlayarak, Büyük Millet Meclisine sunmuştur.
Fuat Beyin, “Amerika’da Türkler ve Gördüklerim” (1927), “Seçmenlerimle Başbaşa” (1950) isimli iki kitabı bulunmaktadır.
Dr. Fuat Umay 1950 yılında seçimleri kaybetmesi üzerine siyasi hayattan çekilmiş, 1963 yılında İstanbul’da vefat etmiştir.
